वन विकास (भाग–५)

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather

यसै गरी जडीबटीबाट अधिकतम लाभ हासिल गर्नको निमित्त कृषकहरुसंग जडीबुटि खरीद गरी आवश्यक प्रशोधन गरेपछि मात्र बिक्री गर्ने व्यवस्था गर्न काठमान्डौ र नेपालगन्जमा जडीबुडि व्यापार केन्द्र पनि खोलिएको थियो ।
तेस्रो योजना अबधिमा वनस्पति विकासमा अधिराज्यभर प्रारम्भिक वनस्पति सर्वेक्षण गरिएको र २५ हजार हर्बेरियम सिटहरु तयार गरी संरक्षण
गरियो । नेपाली वनस्पतिको विषयमा ५ वट पुस्तकहरु त्यार गरी प्रकाशन गरियो र अन्य केही प्रकाशन गर्ने अबस्थामा तयार गरियो ।
तरहामा मन्था रोउल्फीया परिक्षणको लागि लगाईयो र बृदावनको फार्ममा पनि उक्त जडीबुटिहरु ३० रोपनीमा लगाईएको थियो । दामनमा २००
रोपनीमा पाईरेथ्रम, बेलाडोना, उपलर पलमसहरु लगाईए र २००० के.जी पाईरेथ्रम र २०० के.जी बेलाडोना उत्पादन पनि गरियो । टिष्टुग फार्ममा केशरी, पाईरेथ्रम र वेलग्रेडमा २०० रोपनीमा लगाईयो र वार्षिक उत्पादन १ हजार के्.जी. पाईरेथ्रम र २०० के.जी. बेलाडोना भएको थियो । यसै गरी मनिचुरमा ३०० रोपनीको बेलाडोना खेती गरियो भने, शिबपुरी फार्ममा पाईरेथ्रम, बेलाडोना र डिजिटालिस ३०० रोपनीमा लगाईएको र पाईरेथ्रम १ हजार के.जी. बेलाडोना १०० के.जी. र डिजिटालिस ६ हजार के.जी. वार्षिक उत्पादन भएको थियो ।
यसै अबधिमा १५० किसिमका जडीबुटिको प्रशोदन अध्ययन गरिएको शाही औषधी लिमिटेडको स्थापना गरिएको र २ लाख एन्टिवायोठिक क्याप्सुल ३७ लाख टद्योब्लेट, १९ लाख बोतल सिरप र २५ हजार बोतल झोल औषधीहरुको उत्पादन पनि गरिएको थियो । यस बाहेक गोदावरीको वनस्पति उद्यानमा उद्यानमा विकासको दृष्टिबाट स्थानीय र बाहिरका समेत गरी १० हजारभन्दा बढी विभिन्न मनोरञ्जन विहरु लगाईए ।
चौथो योजना अबधिमा देशका विभिन्न आवहावामा पाइृने जडीबुटिहरुको प्रयोगात्मक र व्यावसायिक खेती विकासबारे अध्ययन अनुसन्धान गर्न मणिचुर, शिबपुरी, टिष्टुग, दामन, वृन्दावन, तामागढी, तरहरा र डोटी गरी ८ स्थानमा जडीबुटि केन्द्रहरु कायम गरिए । गोदावरीलाई शाही वनस्पति उद्यानको रुपमा किसित गरिने दृष्टिकोण लिई स्वदेशि तथा विदेशी फुल वनस्पति विरुवाहरुको उपयोगिता अध्ययन गर्ने र विभिन्न हावापानी सुहाउने बाटिकाहरुको प्रतिनिधित्व गराई यसबाट अनुसन्धान कार्यमा सहयोग पुर्याउने दृष्टिबाट अध्ययन, परिक्षण र अनुसन्धानहरु चलु राखिए ।
शाही औषधी लिमिटेडबाट यस अबधिमा विभिन्न किसिमका टयाब्लेट, सिरप र अन्य झोल औषधीहरु गरी रु ७३ लाख ५४ हजार मुल्यको औषधी उत्पादन भएको थियो ।
पाचौ योजनाकालमा जडीबुटिको उत्पादन अनुसन्धानको क्षेत्रबाट औषधी उत्पादन, निकासी, पैठारी, सेवन, अनुसन्धान, संचय एवं बिक्री वितरण, प्रचार र प्रसार सम्बन्धी कार्यमा बैज्ञानिक एवं संस्थागत रेखदेख तथा नियन्त्रणकोयिमित व्यवस्था गर्नु आवश्यक भई औषधी ऐनको तर्जुमा गरियो र औषधी उत्पादन, संचय वितरणको क्षेत्रमा रेखदेख तथा नियन्त्रणको नियमित कार्य गर्न छुट्टै विभागको आवश्यकता महशुस भई छुट्टै विभागको गठन पनि यसै अबधिमा गरियो । यसरीवनस्पति कार्यक्रम र औषधी व्यवस्थालाई जडीबुटी उत्पादन अनुसन्धानको क्षेत्रमा छुट्टाछुट्टै व्यवस्था गरियो ।,
जडीबुटि उत्पादन अनुसन्धान तथा विकासतर्फ खडा भएका जडीबुटि केन्द्रहरुमा सुगन्धवाल, मेन्था, धतुरो, भ्याकुर, अर्गट, कुट्की, पौडो फाईलम, इृकोनाइृट, राउल फ्रिया, सिटूोनेला, औसिमम्, क्यालामाण्डिस करिकम, पाँच औले, जटामसी, कोल्चिक आदि जडीबुटिको प्रयोगाम्मक खेती अनुसन्धान र बाली संकलन कार्य चालु राखिए । यसै अबधिमा शाही औषधी लिमिटेडबाट रु ३ करोड ८८लाख २६ हजार बराबरको औषधी बिक्री पनि
गरियो । वनस्पतिक सर्वेक्षण गरी वनस्पतिबारे जानकारीहरु उपलब्ध गराउने, वनस्पतिमा आधारित उद्योगहरुको लागि कच्चा पदार्थको सम्भाव्यताबारे जानकारीहरु प्राप्त गर्न सघाउ पुर्याउने, नेपाल फलोरा प्रकाशनार्थ बीच विरुवाहरु संकलन गर्ने, संरक्षण गर्ने, सम्बद्र्धन गर्ने कार्यहरु संचालन गरिनुको अतिरिक्त अन्य आवश्यक बैज्ञानिक कार्यहरु चालु राखियो । वनस्पति उद्यानको विकासतर्फ अन्य आवश्यक वैज्ञानिक कार्यहरु चालु राखियो । वनस्पति उद्यानको विकासतर्फ विभिन्न किसिमका बोट बिरुवाहरुको अनुसन्धानको लागि छुट्टाछुट्टै बाटिकाहरु स्थापना गर्ने कार्यहरु गरी सकिएका र प्रजननको लागि अनुसन्धान कार्य भने चालु नै राखिएको थियो । छैटो योजना अबधिमा वनस्पति विकास सम्बन्धी विभिन्न अध्ययनहरु चालु राखिएको, जडीबुटि उत्पादन केन्द्रहरुमा प्रयोगात्मक खेती गराउने र अनुसन्धान गर्ने कार्य चालु राखिएको तथा जडीबुटीको नियमित रुपमा संकलन गर्ने, प्रशोधन गर्ने, सदुपयोग गर्ने र हाल अर्ध प्रशोदित रुपमा निर्यात भइरहेका जडीबुटीलाइ प्रशोदित रुपमा निकासी गरी निकासि प्रवद्र्धन गर्नुको साथैस्वदेशि औषधी उद्योगको लागि आवश्यक कच्चा पदार्थ उपलब्ध गराउन जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनीको स्थापना गरिएको छ । वनस्पति उद्यानको विकास र जडीबुडीको उत्पादन प्रबद्र्धन तथा विकासको लागि छैटौ योजना अबधिसम्ममा वानसपतिक सर्वेक्षण तथा हर्वेरियम आयोजना, वानस्पतिक सर्वेक्षण तथा तथ्यांक संकलन आयोजना, जडीबुडी उद्यान मणिचुर, जडीबुड िउद्यान केन्द्र काठमानडौ, जडीबुडी उद्यान तरहरा, जडीबुडी उद्यान वृन्दावन, जडीबुडी उद्यान टिष्टुग तथा जडीबुडी उद्यान तथा प्रशोधन आयोजनाहरु संचालनमा रहेको थियो । जडीबुडी खेती तथा विकासको लागि आर्थिक दृष्टिले उपयोगी हुन सक्ने खेती र बाली संकलन गर्ने, जडीबुडी केन्द्रहरुको कार्यमा समन्वय राख्ने, जडीबुडी सम्बन्धी नगदे बालीहरुको खेती गराउन प्रचार प्रसार गर्ने र जडीबुडी विकास सम्बन्धी कार्यक्रम कार्यान्वयन गराउने केन्द्रीय आयोजना आवश्यक महशुस भई यसै योजनाकालमा संचालन गर्न पनि थालिएको छ । क्रमशः

Please follow and like us:
0
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *